Het is een beeld dat ik niet snel vergeet. Een podium ergens in Groningen, vol jonge muzikanten. Je voelt het ritme. In het midden, zit Randy in zijn rolstoel. Rood petje achterstevoren op zijn hoofd, een grijns op zijn gezicht waar het plezier vanaf spat. In een oogopslag zie je: dit optreden draait om Randy, hij is hier de ster. Een zogeheten VR-bril zorgt ervoor dat hij muziek kan maken met oog- en hoofdbewegingen ondanks zijn lichamelijke beperkingen.
Ik zag een foto van zijn voorstelling, en ik was geraakt. En trots. Dat wij als Fonds eraan bijdragen dat ook hij zich creatief kan uiten. We honoreren vaker projecten die gebruik maken van nieuwe technologie en ik zie hoe mensen ritme vinden achter het algoritme, hoe ze danspassen maken van data, kunst zien in de codes.
Er gaat bij ons tegenwoordig amper een vergadering voorbij waarin niet de vraag opduikt: wat doen wij als Fonds met AI? Ik zal eerlijk zijn: sinds kort gebruik ik het zelf ook. Dat is wennen. Als ik op het icoontje ‘verbeter mijn tekst’ klik, en ik zie ineens een onberispelijk geformuleerd en beleefd bericht, dan denk ik: misschien is het wel goed, maar ben ík dit nou?
Een belangrijke vraag. Want in een sector die draait om authenticiteit, om jouw kleur, jouw klank, jouw gezichtspunt, is het cruciaal dat de menselijke stem niet verdwijnt achter een algoritme, dat de digitale structuur het vertrouwen en het vermogen tot creëren niet aantast.
Maar er is ook een andere kant. Want de technologie die mij soms doet twijfelen, maakt voor Randy het verschil. Dát is voor mij de belofte van digitalisering: emancipatie. Een toegankelijker, inclusiever, eerlijker speelveld waarop veel meer mensen kunnen meedoen dan tot nu toe het geval was. Als Fonds zijn we daar volop mee bezig.
Waar de digitale revolutie ons ook bij helpt: samen met organisaties uit de VLIAK-regeling verkennen we hoe AI kan helpen kennis binnen de amateurkunstensector te verzamelen en te ontsluiten. Want er is enorm veel expertise, maar ook veel kennisverlies. Met bestuurders die met pensioen gaan en vrijwilligers die vertrekken, verdwijnt vaak jarenlange ervaring. Een slimme digitale kennisbank zou dat tij kunnen keren.
Tegelijkertijd bouwen we aan Cultureel Nederland in Kaart, een dashboard dat laat zien hoe cultuurbeoefening over het land is verspreid, en welke kansen er nog liggen. Onze regiomakelaars, actief in elke provincie, helpen makers en verenigingen de weg naar ons Fonds te vinden.
En cultuurcoaches op Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben laten weten dat digitale tools essentieel zijn voor hun cultuur educatie- en participatieprojecten.
Kunstmatige intelligentie helpt ons kortom iets groters te bewerkstelligen: meedoen met cultuur, ongeacht waar je woont, waar je vandaan komt of in welk lichaam je huist.
Zijn we naïef? Nee. We zijn ons zeer bewust van de schaduwkanten van AI; de impact op het milieu, copyright, privacy, en de misinformatie die kan worden verspreid.
Tegelijkertijd sluiten we onze ogen niet voor de ontwikkelingen. We werken samen met andere Rijkscultuurfondsen, wisselen perspectieven uit, volgen wat organisaties als DEN en KunstLoc ontdekken. We zijn een lerende organisatie. In een tijd waarin de technologie sneller beweegt dan wie dan ook kan bijbenen, lijkt bescheidenheid me geen zwakte maar wijsheid.
Wat me uiteindelijk het meest aan het hart gaat, is iets wezenlijkers dan welk algoritme ook. Het draait om samen zingen, samen dansen, samen een toneelstuk spelen. De oude Grieken waren er al druk mee. Spelen zit in ons mensen, het ís van ons. En ik ben ontzettend blij dat hedendaagse techniek niet alleen leidt tot eenzaamheid achter beeldschermen. En Randy is daarvan een prachtig voorbeeld.
